ΠΟΙΟΥΣ ΑΠΕΙΛΕΙ Ο ΤΡΑΜΠ ΜΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΣΦΥΞΙΑ;

Ο οικονομικός πόλεμος που επιχειρεί να κλιμακώσει ο Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο Ιράν δεν περιορίζεται πλέον στην Τεχεράνη. Η πραγματική απειλή της Ουάσιγκτον στρέφεται προς ένα πολύ μεγαλύτερο δίκτυο: τις χώρες που εξακολουθούν να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο, φυσικό αέριο, προϊόντα ή να διατηρούν σημαντικές οικονομικές σχέσεις με το Ιράν.

Σύμφωνα με το Reuters, όπως μεταδίδει το News247, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει προειδοποιήσει για οικονομικές συνέπειες οποιαδήποτε χώρα συνεχίσει να στηρίζει οικονομικά την Τεχεράνη.

Στο επίκεντρο βρίσκονται εννέα χώρες: Κίνα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Τουρκία, Ιράκ, Ομάν, Πακιστάν, Ινδία, Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν.

Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, είναι ότι οι εννέα αυτές περιπτώσεις δεν έχουν ούτε το ίδιο οικονομικό βάρος ούτε την ίδια εξάρτηση από το Ιράν. Και κυρίως δεν μπορούν να πιεστούν όλες με τον ίδιο τρόπο.

ΚΙΝΑ – Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΣΤΟΧΟΣ

Αν υπάρχει μία χώρα χωρίς την οποία είναι σχεδόν αδύνατο να εφαρμοστεί πραγματικός οικονομικός στραγγαλισμός του Ιράν, αυτή είναι η Κίνα. Περισσότερο από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που μεταφέρεται διά θαλάσσης καταλήγει στην κινεζική αγορά, ενώ σύμφωνα με την Kpler η Κίνα αγόραζε κατά μέσο όρο περίπου 1,38 εκατ. βαρέλια ιρανικού πετρελαίου ημερησίως το 2025.

Αυτός ο αριθμός εξηγεί σχεδόν ολόκληρη τη στρατηγική δυσκολία του Τραμπ. Η Κίνα δεν είναι απλώς ένας ακόμη εμπορικός εταίρος της Τεχεράνης. Είναι ο βασικός αγοραστής του σημαντικότερου εξαγωγικού προϊόντος της.

Παράλληλα, έχει δημιουργηθεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο σύστημα εμπορίας. Ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο, οι συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσω διαμεσολαβητών και κινεζικού νομίσματος, ενώ φορτία έχουν εμφανιστεί με διαφορετική δηλωμένη προέλευση.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη δείξει ότι είναι διατεθειμένες να κινηθούν εναντίον αυτού του μηχανισμού. Τον Απρίλιο επέβαλαν κυρώσεις σε ανεξάρτητο κινεζικό διυλιστήριο και προειδοποίησαν κινεζικές τράπεζες για τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων.

Εδώ όμως βρίσκεται το πραγματικό δίλημμα της Ουάσιγκτον: για να στραγγαλίσει πραγματικά οικονομικά το Ιράν, ο Τραμπ πρέπει να είναι έτοιμος να συγκρουστεί οικονομικά και με την Κίνα. Και αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο παιχνίδι.

ΗΝΩΜΕΝΑ ΑΡΑΒΙΚΑ ΕΜΙΡΑΤΑ – Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΔΙΑΥΛΟΣ

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαύλους του Ιράν. Το 2024 κάλυπταν περίπου το 30% των ιρανικών εισαγωγών, αξίας 21 δισ. δολαρίων, ενώ αντιστοιχούσαν και στο 13% των εξαγωγών της χώρας.

Η κατάσταση όμως έχει ήδη αλλάξει. Τα ΗΑΕ ανέστειλαν τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν, επικαλούμενα τη στρατιωτική κλιμάκωση και την απειλή πυραυλικής επίθεσης.

Για την Ουάσιγκτον αυτό είναι σημαντικό. Ένας από τους βασικούς οικονομικούς διαύλους της Τεχεράνης έχει ήδη αρχίσει να περιορίζεται χωρίς να απαιτηθεί η ίδια σύγκρουση που θα χρειαζόταν απέναντι στην Κίνα.

ΤΟΥΡΚΙΑ – Ο ΔΥΣΚΟΛΟΣ ΓΕΙΤΟΝΑΣ

Η Τουρκία αποτελεί μία από τις πιο περίπλοκες περιπτώσεις. Το διμερές εμπόριο με το Ιράν κινείται περίπου στα 5-6 δισ. δολάρια ετησίως, ενώ η Άγκυρα εξάγει προϊόντα αξίας περίπου 3 δισ. δολαρίων προς την ιρανική αγορά.

Ακόμη σημαντικότερη όμως είναι η ενεργειακή σχέση. Το Ιράν καλύπτει περίπου το 13% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της Τουρκίας. Αυτό σημαίνει ότι μία απαίτηση της Ουάσιγκτον για απότομη διακοπή των σχέσεων δεν αποτελεί απλή πολιτική απόφαση για την Άγκυρα. Έχει ενεργειακό κόστος.

Και μέχρι στιγμής η Τουρκία δεν έχει δείξει πρόθεση να εγκαταλείψει τις οικονομικές σχέσεις της με την Τεχεράνη. Άρα ο Τραμπ βρίσκεται απέναντι σε έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ που ταυτόχρονα διαθέτει δικά του ενεργειακά και γεωπολιτικά συμφέροντα.

ΙΡΑΚ – Η ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΩΝ

Το Ιράκ αποτελεί ακόμη δυσκολότερη περίπτωση. Το εμπόριο Ιράκ–Ιράν ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, με την Τεχεράνη να εξάγει τρόφιμα, καταναλωτικά αγαθά και σειρά άλλων προϊόντων προς την ιρακινή αγορά.

Το πραγματικά κρίσιμο στοιχείο όμως βρίσκεται στην ενέργεια. Το Ιράκ πληρώνει περίπου 4-5 δισ. δολάρια ετησίως για ιρανικό φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Άρα μία απότομη διακοπή της οικονομικής σχέσης μπορεί να δημιουργήσει πραγματικό πρόβλημα στην ηλεκτροδότηση του Ιράκ.

Αυτό αποδεικνύει γιατί οι δευτερογενείς κυρώσεις είναι τόσο περίπλοκο εργαλείο. Η Ουάσιγκτον μπορεί να ζητήσει οικονομική απομόνωση του Ιράν. Οι γειτονικές χώρες όμως πρέπει να αντιμετωπίσουν τις πραγματικές συνέπειες αυτής της απομόνωσης.

ΟΜΑΝ – Ο ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΕΤΑΙΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗΣ

Το Ομάν έχει μία διαφορετική σχέση με το Ιράν. Οι δύο χώρες διατηρούν επί δεκαετίες καλές σχέσεις, ενώ το Μουσκάτ έχει λειτουργήσει επανειλημμένα ως διαμεσολαβητής μεταξύ Ιράν και Δύσης, ακόμη και μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.

Το εμπόριο αγαθών μεταξύ των δύο χωρών έφτασε περίπου τα 1,5 δισ. δολάρια το 2025, ενώ τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026 ανήλθε στα 345 εκατ. δολάρια.

Η Ουάσιγκτον επομένως πρέπει να υπολογίσει κάτι περισσότερο από τους εμπορικούς αριθμούς. Εάν πιέσει υπερβολικά το Ομάν, μπορεί να αποδυναμώσει ταυτόχρονα έναν από τους λίγους διαύλους που παραδοσιακά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για διπλωματική επικοινωνία με την Τεχεράνη.

ΠΑΚΙΣΤΑΝ – ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΝΕΠΙΣΗΜΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

Για το Πακιστάν, μία σκληρή εφαρμογή των αμερικανικών μέτρων θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικό οικονομικό πλήγμα. Οι δύο χώρες έχουν θέσει ως στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 10 δισ. δολάρια.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι, παρά τους προηγούμενους περιορισμούς στο επίσημο εμπόριο, έχει αναπτυχθεί ένα μεγάλο ανεπίσημο δίκτυο συναλλαγών που εκτιμάται περίπου στα 4 δισ. δολάρια.

Αυτό δημιουργεί ένα ακόμη πρόβλημα για την αμερικανική στρατηγική: όσο περισσότερο μεταφέρεται το εμπόριο από το επίσημο στο ανεπίσημο σύστημα, τόσο δυσκολότερο γίνεται να ελεγχθεί.

ΙΝΔΙΑ – ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΟΤΙ ΟΙ ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΣΟΥΝ

Η περίπτωση της Ινδίας δείχνει την άλλη πλευρά. Το διμερές εμπόριο είχε φτάσει περίπου στα 17 δισ. δολάρια, αλλά μετά την ενίσχυση των αμερικανικών κυρώσεων μειώθηκε δραματικά. Το οικονομικό έτος 2025/26 είχε περιοριστεί στα 1,63 δισ. δολάρια.

Αυτό αποτελεί ένα πραγματικό παράδειγμα της δύναμης των αμερικανικών δευτερογενών κυρώσεων. Όταν μία χώρα έχει μεγάλη έκθεση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και τεράστια οικονομικά συμφέροντα στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, το κόστος της παράκαμψης των κυρώσεων μπορεί να γίνει μεγαλύτερο από το όφελος του εμπορίου με το Ιράν.

ΑΡΜΕΝΙΑ – ΜΙΚΡΟΤΕΡΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ, ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ

Η Αρμενία δεν διαθέτει το οικονομικό μέγεθος της Κίνας ή της Τουρκίας. Αλλά η σχέση της με το Ιράν είναι στρατηγικά σημαντική. Το εμπόριο των δύο χωρών έφτασε τα 768 εκατ. δολάρια το 2025, ενώ το πρώτο εξάμηνο του 2026 αυξήθηκε κατά 8,4%, στα 371,4 εκατ. δολάρια.

Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι περίπου 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας περνά μέσω του Ιράν, ενώ υπάρχει και συμφωνία ανταλλαγής φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια. Άρα η πίεση στην Αρμενία μπορεί να είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με το απόλυτο μέγεθος του εμπορίου.

ΑΖΕΡΜΠΑΪΤΖΑΝ – ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΑΛΛΑ ΑΥΞΑΝΟΜΕΝΗ ΣΧΕΣΗ

Το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί τον ένατο κρίκο της αλυσίδας. Το πρώτο εξάμηνο του 2026 ο εμπορικός κύκλος εργασιών με το Ιράν αυξήθηκε κατά 4,5%, φτάνοντας τα 312,6 εκατ. δολάρια. Οι εισαγωγές του Αζερμπαϊτζάν από το Ιράν ανήλθαν στα 297 εκατ. δολάρια, ενώ οι εξαγωγές προς την ιρανική αγορά αυξήθηκαν σημαντικά.

Οι αριθμοί είναι πολύ μικρότεροι από εκείνους της Κίνας ή των ΗΑΕ. Αλλά σε μία στρατηγική συνολικής οικονομικής απομόνωσης κάθε δίοδος αποκτά σημασία.

Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Ο Τραμπ επιχειρεί κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν νέο γύρο κυρώσεων εναντίον του Ιράν. Προσπαθεί ουσιαστικά να δημιουργήσει ένα δίλημμα για τους εμπορικούς εταίρους της Τεχεράνης: ή το Ιράν ή η πρόσβαση στο αμερικανικό οικονομικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Αυτή είναι η πραγματική δύναμη των δευτερογενών κυρώσεων. Δεν χρειάζεται η Ουάσιγκτον να ελέγχει άμεσα μία κινεζική, τουρκική ή ινδική επιχείρηση. Αρκεί να μπορεί να της καταστήσει σαφές ότι η συνεργασία με το Ιράν μπορεί να κοστίσει πολύ περισσότερο από όσο αποφέρει.

Αλλά εδώ βρίσκεται και το όριο της στρατηγικής. Είναι πολύ διαφορετικό να πιέσεις μία μεσαίου μεγέθους επιχείρηση και εντελώς διαφορετικό να αναγκάσεις την Κίνα να εγκαταλείψει μία ενεργειακή σχέση που θεωρεί οικονομικά συμφέρουσα και γεωπολιτικά χρήσιμη.

Και γι' αυτό η Κίνα αποτελεί το πραγματικό τεστ. Αν το Πεκίνο συνεχίσει να αγοράζει περισσότερο από ένα εκατομμύριο βαρέλια ιρανικού πετρελαίου ημερησίως, η Τεχεράνη θα εξακολουθήσει να διαθέτει μία σημαντική οικονομική αρτηρία.

Ο Τραμπ μπορεί να πιέσει την Τουρκία. Μπορεί να πιέσει το Ιράκ. Μπορεί να πιέσει το Πακιστάν, την Αρμενία ή το Αζερμπαϊτζάν. Αλλά εάν δεν καταφέρει να περιορίσει ουσιαστικά τον κινεζικό δίαυλο, ο «στραγγαλισμός» δύσκολα θα είναι ολοκληρωτικός.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Όσο περισσότερο ο Τραμπ χρησιμοποιεί το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα ως όπλο, τόσο μεγαλύτερο κίνητρο δημιουργεί σε Κίνα, Ιράν και άλλες χώρες να κατασκευάσουν μηχανισμούς που δεν εξαρτώνται από αυτό: συναλλαγές σε τοπικά νομίσματα, εναλλακτικά συστήματα πληρωμών, ενδιάμεσοι traders, μικρότερες τράπεζες χωρίς μεγάλη αμερικανική έκθεση και περίπλοκα δίκτυα μεταφοράς.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούν εύκολα να αντικαταστήσουν το δολάριο ή το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αλλά σημαίνει ότι κάθε νέος γύρος κυρώσεων δημιουργεί ταυτόχρονα και μεγαλύτερο κίνητρο για την ανάπτυξη μηχανισμών παράκαμψής τους. Και αυτό είναι μία από τις μεγαλύτερες μακροπρόθεσμες αντιφάσεις της αμερικανικής στρατηγικής.