PROJECT THE LINE: ΟΔΕΥΕΙ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΠΟΛΥΤΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ;

Από το πιο φιλόδοξο αστικό project του πλανήτη σε μία τάφρο 140 χιλιομέτρων που αρχίζει να γεμίζει άμμο.

Από δύο παράλληλους ουρανοξύστες ύψους περίπου 500 μέτρων και μήκους 170 χιλιομέτρων, σε εργοτάξια που υπολειτουργούν και εγκαταστάσεις εργαζομένων που, σύμφωνα με πρώην στελέχη του έργου, θυμίζουν πλέον «πόλεις-φαντάσματα».

Και από το όραμα μιας νέας Σαουδικής Αραβίας πέρα από το πετρέλαιο, σε μία κυβέρνηση που φέρεται πλέον να δαπανά χρήματα όχι μόνο για να κατασκευάζει, αλλά και για να τερματίζει συμβάσεις έργων που η ίδια ξεκίνησε.

Το THE LINE, η καρδιά του γιγαντιαίου NEOM, βρίσκεται αντιμέτωπο με τη σκληρότερη δοκιμασία από τότε που παρουσιάστηκε στον κόσμο.

Και το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα κατασκευαστεί ακριβώς όπως παρουσιάστηκε.

Αυτό το σενάριο μοιάζει να έχει ουσιαστικά τελειώσει.

Το πραγματικό ερώτημα είναι: τι μπορεί πλέον να σωθεί;

ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ

Όταν ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν παρουσίασε το THE LINE, δεν παρουσίαζε απλώς μία ακόμη πόλη.

Παρουσίαζε μία διαφορετική αντίληψη για το πώς θα μπορούσε να είναι η αστική ζωή του μέλλοντος.

Δύο τεράστιες παράλληλες κατασκευές.

Περίπου 500 μέτρα ύψος.

Περίπου 170 χιλιόμετρα μήκος.

Εκατομμύρια κάτοικοι.

Χωρίς συμβατικούς δρόμους και αυτοκίνητα, με προηγμένες δημόσιες μεταφορές, τεχνητή νοημοσύνη και τεχνολογίες που υποτίθεται ότι θα δημιουργούσαν ένα εντελώς νέο αστικό μοντέλο.

Δεν ήταν απλώς κατασκευαστικό έργο.

Ήταν το απόλυτο σύμβολο του Vision 2030 και της προσπάθειας της Σαουδικής Αραβίας να αποδείξει ότι μπορεί να οικοδομήσει ένα οικονομικό μέλλον λιγότερο εξαρτημένο από το πετρέλαιο.

Μόνο που μεταξύ ενός εντυπωσιακού rendering και της πραγματικής μηχανικής υπάρχει μία τεράστια απόσταση.

Και αυτή την απόσταση το THE LINE φαίνεται να μην κατάφερε να γεφυρώσει.

ΑΠΟ ΤΑ RENDERINGS ΣΤΗΝ ΤΑΦΡΟ ΤΩΝ 140 ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΩΝ

Το μέγεθος των προκαταρκτικών εργασιών ήταν πραγματικά γιγαντιαίο.

Δισεκατομμύρια δολάρια κατευθύνθηκαν σε εκσκαφές και υποδομές πριν ακόμη αρχίσει ουσιαστικά η κατακόρυφη ανάπτυξη της πόλης.

Στις αρχές του 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το δημοσίευμα από τη Wall Street Journal, τα συνεργεία εξακολουθούσαν να προετοιμάζονται για την κατασκευή του πρώτου τμήματος.

Μέχρι το φθινόπωρο, όμως, οι εργασίες είχαν σχεδόν σταματήσει.

Και πίσω έμεινε μία εικόνα που δύσκολα συμβιβάζεται με τις αρχικές παρουσιάσεις.

Μία τεράστια τάφρος περίπου 140 χιλιομέτρων, σχεδιασμένη για το σύστημα ταχείας μεταφοράς της πόλης, στην οποία σήμερα ο άνεμος μεταφέρει σταδιακά άμμο.

Οι εγκαταστάσεις που κάποτε φιλοξενούσαν χιλιάδες εργαζομένους έχουν χάσει μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς τους.

Το project που θα έδειχνε στον κόσμο το μέλλον μοιάζει σήμερα περισσότερο με προειδοποίηση για το τι συμβαίνει όταν η φιλοδοξία ξεπερνά τα όρια της οικονομικής και τεχνικής πραγματικότητας.

ΤΟ ΝΟΥΜΕΡΟ ΠΟΥ ΤΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΟΛΑ: $8,8 ΤΡΙΣ.

Εδώ βρίσκεται η καρδιά του προβλήματος.

Το κόστος.

Εσωτερικά έγγραφα που επικαλείται η Wall Street Journal υπολόγιζαν ότι η πλήρης ανάπτυξη της NEOM μέχρι το 2080 θα μπορούσε να απαιτήσει κεφαλαιουχικές δαπάνες περίπου: $8,8 ΤΡΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΩΝ.

Για να αντιληφθούμε το μέγεθος, το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε πάνω από 25 φορές τον ετήσιο κρατικό προϋπολογισμό της Σαουδικής Αραβίας.

Και μόνο η πρώτη φάση μέχρι το 2035 υπολογιζόταν περίπου στα $370 δισ.

Εδώ σταματά να υπάρχει απλώς ένα engineering problem.

Αρχίζει ένα πρόβλημα capital allocation.

Γιατί ακόμη και μία εξαιρετικά πλούσια πετρελαιοπαραγωγός χώρα δεν διαθέτει απεριόριστο κεφάλαιο.

Και η NEOM δεν είναι το μοναδικό project που πρέπει να χρηματοδοτήσει το Ριάντ.

ΠΑΝΩ ΑΠΟ $50 ΔΙΣ. ΕΧΟΥΝ ΗΔΗ ΔΑΠΑΝΗΘΕΙ

Αυτό είναι ίσως το πιο σκληρό σημείο της ιστορίας.

Δεν μιλάμε για ένα σχέδιο που απορρίφθηκε πάνω σε ένα τραπέζι πριν αρχίσουν οι εργασίες.

Πάνω από $50 δισ. έχουν ήδη κατευθυνθεί στη NEOM.

Άρα η Σαουδική Αραβία βρίσκεται αντιμέτωπη με το κλασικό πρόβλημα του sunk cost.

Έχεις ήδη επενδύσει δεκάδες δισεκατομμύρια.

Συνεχίζεις επειδή δεν θέλεις να παραδεχθείς ότι το αρχικό σχέδιο δεν είναι βιώσιμο;

Ή σταματάς, αποδέχεσαι τη ζημιά και προστατεύεις τα επόμενα εκατοντάδες δισεκατομμύρια;

Η δεύτερη επιλογή μπορεί πολιτικά να μοιάζει με ήττα.

Οικονομικά όμως μπορεί να είναι η λιγότερο καταστροφική.

ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΠΛΗΡΩΝΟΥΝ ΓΙΑ ΝΑ... ΣΤΑΜΑΤΗΣΟΥΝ

Η ειρωνεία είναι εντυπωσιακή.

Η διακοπή ενός megaproject αυτού του μεγέθους δεν είναι δωρεάν.

Υπάρχουν εργολάβοι.

Προμηθευτές.

Εξοπλισμός.

Υλικά.

Εργασίες που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.

Και συμβάσεις των οποίων ο πρόωρος τερματισμός μπορεί να απαιτεί αποζημιώσεις.

Έτσι το Ριάντ βρίσκεται σε μία εξαιρετικά δυσάρεστη θέση: πρέπει να ξοδέψει επιπλέον χρήματα για να περιορίσει τις μελλοντικές δαπάνες.

Και αυτό είναι ίσως η καλύτερη ένδειξη του πόσο βαθιά έχει φτάσει η αναθεώρηση του αρχικού σχεδιασμού.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΤΟ THE LINE

Αν το πρόβλημα περιοριζόταν αποκλειστικά στο THE LINE, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για μία υπερφιλόδοξη ιδέα που απλώς επανασχεδιάζεται.

Όμως οι περικοπές έχουν εξαπλωθεί και σε άλλα εμβληματικά projects της NEOM.

TROJENA – ΣΚΙ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ

Το ορεινό project της Trojena είχε σχεδιαστεί ώστε να περιλαμβάνει ακόμη και υπαίθριο χιονοδρομικό κέντρο.

Το κόστος του είχε ήδη διπλασιαστεί μέσα σε δύο χρόνια, φτάνοντας περίπου τα $38 δισ.

Το σχέδιο προέβλεπε αφαλατωμένο νερό που θα αντλούνταν στα βουνά για τη δημιουργία τεχνητής λίμνης περίπου τριών χιλιομέτρων και στη συνέχεια θα χρησιμοποιούνταν για παραγωγή χιονιού.

Όμως δύο μεγάλα κατασκευαστικά συμβόλαια ακυρώθηκαν.

Μεταξύ αυτών και σύμβαση περίπου $5 δισ. της ιταλικής Webuild για την κατασκευή τεράστιου φράγματος.

Το πρόβλημα;

Το φράγμα είχε ήδη ολοκληρωθεί περίπου κατά 30%.

SINDALAH – ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΩΝ $4 ΔΙΣ.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η Sindalah.

Ένα υπερπολυτελές resort περίπου $4 δισ., που εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 2024 με ένα λαμπερό πάρτι και διάσημους προσκεκλημένους.

Η εικόνα ήταν αυτή ενός project που είχε πλέον γίνει πραγματικότητα.

Λίγους μήνες αργότερα, όμως, μπήκε στον πάγο.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η βιαστική ολοκλήρωση είχε αφήσει σοβαρά κατασκευαστικά προβλήματα στα ξενοδοχεία, των οποίων η αποκατάσταση θα απαιτούσε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.

Αν αυτό ισχύει, είναι ένα ακόμη μάθημα: το deadline δεν μπορεί να νικήσει τη μηχανική.

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Είναι εύκολο να πούμε ότι «τελείωσαν τα λεφτά».

Δεν είναι ακριβώς αυτό.

Η Σαουδική Αραβία παραμένει μία εξαιρετικά πλούσια χώρα.

Το PIF διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία περίπου $1 τρισ.

Το πραγματικό πρόβλημα είναι η σύγκρουση μεταξύ απεριόριστης φιλοδοξίας και περιορισμένου κεφαλαίου.

Το Ριάντ πρέπει ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσει: τη NEOM, τις υπόλοιπες επενδύσεις του Vision 2030, την Expo 2030, τις τεράστιες υποδομές για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2034, και δεκάδες άλλες επενδύσεις που συνδέονται με τον μετασχηματισμό της οικονομίας.

Κάπου έπρεπε να αρχίσουν οι επιλογές.

Και φαίνεται ότι η NEOM είναι ένα από τα σημεία όπου μπαίνει πλέον το μαχαίρι.

Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Εδώ πρέπει να διαχωρίσουμε δύο πράγματα.

Το Vision 2030 δεν έχει καταρρεύσει.

Αυτό θα ήταν λανθασμένο συμπέρασμα.

Η Σαουδική Αραβία έχει ήδη πετύχει πραγματικές αλλαγές στην οικονομία της.

Ο μη πετρελαϊκός τομέας αντιπροσωπεύει πλέον περισσότερο από το μισό του ΑΕΠ, ο εγχώριος τουρισμός και η ψυχαγωγία έχουν αναπτυχθεί σημαντικά, το μετρό του Ριάντ λειτουργεί και η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας έχει αυξηθεί δραστικά.

Άρα δεν καταρρέει η προσπάθεια οικονομικού μετασχηματισμού της χώρας.

Καταρρέει όμως η λογική ότι κάθε φαραωνικό project μπορεί να πραγματοποιηθεί επειδή υπάρχει πολιτική βούληση και πετρελαϊκό χρήμα.

Και αυτή είναι μία τεράστια διαφορά.

Το THE LINE είχε εξαρχής ένα θεμελιώδες πρόβλημα.

Προσπαθούσε ταυτόχρονα να αποτελέσει: πόλη, τεχνολογική επανάσταση, παγκόσμιο αρχιτεκτονικό σύμβολο, τουριστικό προϊόν, επενδυτικό magnet, σύστημα μεταφορών, και πολιτική βιτρίνα μιας ολόκληρης χώρας.

Όσο περισσότερους στόχους φορτώνεις σε ένα project, τόσο αυξάνεις την πολυπλοκότητα.

Και όσο αυξάνεται η πολυπλοκότητα σε αυτή την κλίμακα, το κόστος δεν αυξάνεται γραμμικά.

Εκτοξεύεται.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΛΑΘΟΣ

Το πρόβλημα δεν ήταν ότι η Σαουδική Αραβία σκέφτηκε μεγάλο.

Οι μεγάλες οικονομικές μεταμορφώσεις απαιτούν μεγάλες ιδέες.

Το πρόβλημα ήταν ότι φαίνεται να επιχειρήθηκε ένα άλμα από το concept κατευθείαν στη γιγαντιαία κλίμακα.

Ένα project 170 χιλιομέτρων θα έπρεπε πρώτα να αποδείξει ότι λειτουργεί στα δύο.

Με πραγματικούς κατοίκους.

Πραγματικές επιχειρήσεις.

Πραγματικές μετακινήσεις.

Πραγματικά λειτουργικά κόστη.

Πραγματική οικονομική δραστηριότητα.

Και μόνο εφόσον το μοντέλο αποδεικνυόταν βιώσιμο, να επεκταθεί.

Αντί γι' αυτό, το THE LINE κινδύνευσε να μετατραπεί σε ένα από τα ακριβότερα πειράματα στην ιστορία των κατασκευών.

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Το THE LINE πιθανότατα δεν θα εξαφανιστεί εντελώς.

Η πολιτική, οικονομική και συμβολική επένδυση είναι υπερβολικά μεγάλη ώστε το Ριάντ απλώς να σβήσει το project από τον χάρτη.

Το πιθανότερο σενάριο είναι πολύ πιο πεζό.

Δραματική συρρίκνωση.

Λιγότερα χιλιόμετρα.

Μικρότερος πληθυσμός.

Μεγαλύτερος χρονικός ορίζοντας.

Σταδιακή ανάπτυξη.

Και εγκατάλειψη των πιο ακραίων στοιχείων του αρχικού concept εφόσον δεν μπορούν να δικαιολογηθούν οικονομικά.

Αυτό όμως σημαίνει κάτι πολύ σημαντικό: το THE LINE που παρουσιάστηκε στον κόσμο ουσιαστικά δεν υπάρχει πλέον.

Το project μπορεί να επιβιώσει ως όνομα.

Μπορεί να επιβιώσει ως μικρότερη πόλη.

Μπορεί ακόμη να δημιουργήσει τεχνολογίες και υποδομές που τελικά θα αποδειχθούν χρήσιμες.

Αλλά το αρχικό όραμα των 170 χιλιομέτρων βρίσκεται αντιμέτωπο με κάτι ισχυρότερο από οποιονδήποτε πρίγκιπα, sovereign wealth fund ή αρχιτέκτονα.

Τα μαθηματικά.

Και όταν ένα project που μπορεί να φτάσει τα $8,8 τρισ. αρχίζει να συγκρούεται με τα μαθηματικά, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον πόσο εντυπωσιακό μπορεί να γίνει.

Είναι πόσο γρήγορα θα βρεθεί κάποιος να πατήσει το φρένο πριν η υπερβολή μετατραπεί σε απόλυτη οικονομική καταστροφή.