easyJet: Ο Sir Στέλιος κερδίζει τον «εμφύλιο» – Η συμφωνία που αλλάζει την επόμενη ημέρα της εταιρείας

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στην ιστορία της easyJet βρίσκεται πλέον σε τροχιά υλοποίησης.

Η αεροπορική εταιρεία που ίδρυσε ο Sir Στέλιος Χατζηιωάννου το 1995 συμφώνησε στην πρόταση εξαγοράς ύψους περίπου 5,7 δισ. λιρών από την Apollo Global Management, ανοίγοντας τον δρόμο για την έξοδό της από το Χρηματιστήριο του Λονδίνου έπειτα από 26 χρόνια ως εισηγμένη εταιρεία.

Πίσω όμως από τους αριθμούς βρίσκεται μία πολύ μεγαλύτερη επιχειρηματική ιστορία. Για τον ιδρυτή της easyJet, η συμφωνία αποτελεί σε μεγάλο βαθμό προσωπική δικαίωση έπειτα από χρόνια έντονων συγκρούσεων με τη διοίκηση για τη στρατηγική, την ανάπτυξη του στόλου και τον τρόπο με τον οποίο έπρεπε να εξελιχθεί η εταιρεία που δημιούργησε.

Και το σημαντικότερο: ο Στέλιος δεν πουλά απλώς και αποχωρεί. Η οικογένεια Χατζηιωάννου επέλεξε να παραμείνει σημαντικός μέτοχος στη νέα, ιδιωτική easyJet που θα δημιουργηθεί μετά την ολοκλήρωση της συναλλαγής.

Από 27 ετών επιχειρηματίας σε μια από τις μεγαλύτερες low-cost της Ευρώπης

Η ιστορία της easyJet ξεκίνησε πριν από περισσότερα από 30 χρόνια. Ο Στέλιος Χατζηιωάννου δημιούργησε την εταιρεία έχοντας μία τότε ανατρεπτική ιδέα: αεροπορικά ταξίδια στην Ευρώπη με πολύ χαμηλότερο κόστος και ένα επιχειρηματικό μοντέλο απαλλαγμένο από μεγάλο μέρος των υπηρεσιών των παραδοσιακών αεροπορικών εταιρειών.

Το 2000 ο ίδιος οδήγησε την easyJet στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου προκειμένου να εξασφαλιστούν τα κεφάλαια που απαιτούνταν για τη μεγάλη επέκταση του στόλου. Τότε η εταιρεία διέθετε μόλις 19 αεροσκάφη. Σήμερα ο στόλος της αριθμεί περίπου 356.

Αυτό από μόνο του αποτυπώνει το μέγεθος της επιχειρηματικής διαδρομής. Από μία startup χαμηλού κόστους, η easyJet εξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους αεροπορικούς ομίλους της Ευρώπης.

Ο «εμφύλιος» με τη διοίκηση

Η σχέση του ιδρυτή με την εταιρεία του, όμως, δεν ήταν πάντοτε αρμονική. Για χρόνια ο Στέλιος Χατζηιωάννου άσκησε δημόσια και ιδιαίτερα έντονη κριτική στη διοίκηση της easyJet.

Οι διαφωνίες αφορούσαν κρίσιμα στρατηγικά ζητήματα, από τις επενδύσεις και την επέκταση του στόλου μέχρι τον τρόπο με τον οποίο η διοίκηση διαχειριζόταν τα κεφάλαια των μετόχων.

Έτσι δημιουργήθηκε μία παράδοξη επιχειρηματική κατάσταση: ο άνθρωπος που δημιούργησε την easyJet παρέμενε μέσω της οικογένειάς του ο μεγαλύτερος μέτοχος, αλλά ταυτόχρονα βρισκόταν συχνά απέναντι στη διοίκηση της ίδιας του της εταιρείας. Η σημερινή συμφωνία ουσιαστικά κλείνει αυτόν τον κύκλο.

Το deal των 5,7 δισ. λιρών

Η Apollo συμφώνησε να αποκτήσει την easyJet με αποτίμηση περίπου 5,7 δισ. λιρών, προσφέροντας 7,15 λίρες ανά μετοχή. Το τίμημα αντιπροσωπεύει premium περίπου 81% σε σχέση με την τιμή της μετοχής πριν γίνει γνωστό το αρχικό ενδιαφέρον εξαγοράς.

Η ανταγωνιστική Castlelake αποχώρησε τελικά από τη διαδικασία, αφήνοντας την Apollo στον δρόμο προς την ολοκλήρωση της συμφωνίας. Εφόσον ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες διαδικασίες και εγκρίσεις, η συναλλαγή αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του πρώτου τριμήνου του 2027.

Και τότε θα συμβεί κάτι ιστορικό: η easyJet θα πάψει να είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου.

Ο Στέλιος δεν φεύγει

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη λεπτομέρεια ολόκληρης της συμφωνίας. Η οικογένεια Χατζηιωάννου ελέγχει συνολικά περίπου 15,31% της easyJet, με περισσότερες από 116 εκατομμύρια μετοχές.

Αντί να πάρει απλώς το τίμημα και να αποχωρήσει, συμφώνησε να στηρίξει την εξαγορά και να μεταφέρει τη συμμετοχή της στη νέα μη εισηγμένη εταιρική δομή. Ο ίδιος ο Στέλιος έχει δηλώσει ότι η οικογένεια σκοπεύει να παραμείνει σημαντικός μακροπρόθεσμος μέτοχος στην easyJet.

Άρα δεν πρόκειται για ένα κλασικό επιχειρηματικό exit. Πρόκειται περισσότερο για αλλαγή του μοντέλου ιδιοκτησίας.

Το εξυπνότερο deal είχε γίνει πριν από 26 χρόνια

Υπάρχει όμως μία λεπτομέρεια που εξηγεί γιατί ο Στέλιος Χατζηιωάννου εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξαιρετικά ισχυρή θέση. Όταν εισήγαγε την easyJet στο Χρηματιστήριο το 2000, κράτησε την ιδιοκτησία του εμπορικού σήματος easyJet μέσω της ιδιωτικής του εταιρείας easyGroup.

Η αεροπορική εταιρεία χρησιμοποιεί το brand μέσω σχετικής συμφωνίας αδειοδότησης. Και η Apollo έχει ήδη δηλώσει ότι θεωρεί το brand εξαιρετικά σημαντικό και σκοπεύει να διατηρήσει τη συγκεκριμένη συμφωνία.

Με άλλα λόγια, ο ιδρυτής έκανε πριν από περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα έναν κρίσιμο στρατηγικό διαχωρισμό: άλλο η αεροπορική εταιρεία και άλλο το brand. Και το brand παρέμεινε δικό του.

Γιατί η Apollo θέλει την easyJet

Για ένα private-equity fund του μεγέθους της Apollo, η easyJet παρουσιάζει αρκετά ελκυστικά χαρακτηριστικά. Ισχυρό brand. Μεγάλο ευρωπαϊκό δίκτυο. Εκατοντάδες αεροσκάφη. Τεράστια πελατειακή βάση. Και μία ιδιαίτερα σημαντική δραστηριότητα μέσω της easyJet holidays.

Η Apollo βλέπει δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης και μεγαλύτερης εμπορικής αξιοποίησης της εταιρείας. Οι πληροφορίες δείχνουν επίσης ότι εξετάζονται περισσότερες premium υπηρεσίες, μεγαλύτερη στόχευση στους business travellers, βελτίωση των ancillary revenues και πιθανές συνεργασίες με long-haul αεροπορικές εταιρείες. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει αισθητά το μοντέλο της easyJet.

Το μεγάλο ερώτημα: πόσο «low cost» θα παραμείνει;

Εδώ βρίσκεται και ο σημαντικότερος επιχειρηματικός κίνδυνος. Η easyJet έγινε μεγάλη επειδή δημιούργησε μία πολύ συγκεκριμένη υπόσχεση προς τον πελάτη: προσιτή ευρωπαϊκή αερομεταφορά χωρίς περιττό κόστος.

Εάν η νέα διοίκηση επιχειρήσει να μετακινήσει υπερβολικά το προϊόν προς premium υπηρεσίες και υψηλότερα ancillary revenues, υπάρχει κίνδυνος να αποδυναμώσει ακριβώς το στοιχείο που έκανε την εταιρεία επιτυχημένη.

Το private equity έχει μία φυσική τάση: να αναζητά μεγαλύτερες αποδόσεις κεφαλαίου. Αυτό δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη τεχνολογία, αποτελεσματικότερη λειτουργία και ταχύτερες επενδύσεις. Αλλά μπορεί επίσης να δημιουργήσει πίεση για περισσότερες χρεώσεις, μεγαλύτερη οικονομική μόχλευση και υψηλότερη απόδοση ανά επιβάτη. Η ισορροπία θα είναι κρίσιμη.

Το αγκάθι του χρέους

Υπάρχει επίσης ένα σημείο που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η νέα ιδιοκτησιακή δομή ενδέχεται να χρησιμοποιήσει σημαντικό δανεισμό για τη χρηματοδότηση και την αναδιάρθρωση της επένδυσης. Αυτό είναι συνηθισμένο στις εξαγορές private equity. Αλλά στις αεροπορικές εταιρείες το χρέος είναι πολύ πιο επικίνδυνο από ό,τι σε αρκετούς άλλους κλάδους.

Οι αερομεταφορές είναι εξαιρετικά ευαίσθητες: στις τιμές καυσίμων, στις γεωπολιτικές κρίσεις, στις υφέσεις, στις συναλλαγματικές μεταβολές και σε απρόβλεπτα γεγονότα που μπορούν να καταστρέψουν τη ζήτηση μέσα σε εβδομάδες.

Άρα η μεγαλύτερη μόχλευση μπορεί να ενισχύσει τις αποδόσεις όταν όλα πηγαίνουν καλά, αλλά αυξάνει και το ρίσκο όταν ο κύκλος αντιστραφεί.

Η ιδιαίτερη ευρωπαϊκή εξίσωση

Η συμφωνία έχει και μία ακόμη πολυπλοκότητα. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαιτούν οι αεροπορικές εταιρείες που διαθέτουν συγκεκριμένα δικαιώματα πτήσεων εντός ΕΕ να παραμένουν υπό πλειοψηφικό ευρωπαϊκό έλεγχο. Γι' αυτό η Apollo δεν μπορεί απλώς να αποκτήσει το 100% και να λειτουργήσει την easyJet όπως οποιαδήποτε άλλη εταιρεία.

Η νέα δομή προβλέπει ότι η Apollo θα ελέγχει έως 49,9%, ενώ οι μέτοχοι που μεταφέρουν τις συμμετοχές τους –μεταξύ των οποίων η οικογένεια Χατζηιωάννου– θα κατέχουν μεταξύ 45,1% και 49,9%, με επιπλέον ευρωπαϊκό trust έως 5%. Είναι μία σύνθετη εταιρική αρχιτεκτονική που έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να προστατεύσει τα κρίσιμα ευρωπαϊκά δικαιώματα της εταιρείας.

Η δική μας ανάγνωση

Αν δει κάποιος τη συμφωνία απλώς ως «η Apollo αγοράζει την easyJet», χάνει το σημαντικότερο μέρος της ιστορίας. Ο πραγματικός νικητής αυτής της διαδικασίας μπορεί τελικά να είναι ο ίδιος ο ιδρυτής.

Ο Στέλιος Χατζηιωάννου καταφέρνει ταυτόχρονα τέσσερα πράγματα:

Πρώτον, βλέπει την εταιρεία να αποτιμάται με σημαντικό premium.

Δεύτερον, απομακρύνεται ένα διοικητικό μοντέλο με το οποίο συγκρούστηκε επανειλημμένα.

Τρίτον, παραμένει οικονομικά εκτεθειμένος στη μελλοντική ανάπτυξη της easyJet μέσω συμμετοχής στη νέα ιδιωτική εταιρεία.

Τέταρτον, εξακολουθεί να ελέγχει το πολυτιμότερο ίσως άυλο περιουσιακό στοιχείο: το ίδιο το easy brand.

Αυτό δεν είναι μία απλή πώληση. Είναι μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιχειρηματική αναδιάταξη ισχύος.

Κέρδισε τον «εμφύλιο»;

Με επιχειρηματικούς όρους, σε μεγάλο βαθμό ναι. Όχι επειδή επέστρεψε ως CEO. Όχι επειδή αποκτά τον πλήρη επιχειρησιακό έλεγχο. Αλλά επειδή η εταιρεία αλλάζει ιδιοκτησιακό μοντέλο με μία συμφωνία την οποία ο ίδιος υποστηρίζει, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί συμμετοχή στην επόμενη ημέρα. Και όλα αυτά χωρίς να παραχωρεί το brand.

Για έναν επιχειρηματία που πέρασε χρόνια συγκρουόμενος με τη διοίκηση της εταιρείας που ο ίδιος ίδρυσε, αυτό δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί ήττα.

Τελική εκτίμηση

Η συμφωνία με την Apollo κλείνει έναν ιστορικό κύκλο για την easyJet αλλά δεν κλείνει τον κύκλο του Στέλιου Χατζηιωάννου. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα.

Η easyJet περνά από το χρηματιστηριακό μοντέλο στην ιδιωτική ιδιοκτησία. Η Apollo αποκτά πρόσβαση σε ένα από τα ισχυρότερα brands των ευρωπαϊκών αερομεταφορών. Οι δημόσιοι μέτοχοι λαμβάνουν ένα ιδιαίτερα υψηλό premium. Και ο ιδρυτής παραμένει μέσα στο παιχνίδι.

Η επόμενη ημέρα, βέβαια, δεν είναι χωρίς κινδύνους. Η Apollo πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να αυξήσει την κερδοφορία χωρίς να αλλοιώσει το DNA της easyJet. Να αναπτύξει premium προϊόντα χωρίς να αποξενώσει τον low-cost πελάτη. Να χρησιμοποιήσει τη χρηματοοικονομική μόχλευση χωρίς να επιβαρύνει υπερβολικά μία εταιρεία που δραστηριοποιείται σε έναν από τους πιο κυκλικούς και ευάλωτους κλάδους της οικονομίας. Και να διατηρήσει την επιχειρησιακή ευελιξία της easyJet μέσα σε μία ιδιαίτερα σύνθετη ευρωπαϊκή ιδιοκτησιακή δομή.

Αν το πετύχει, η συμφωνία μπορεί να αποτελέσει την αρχή ενός νέου κύκλου ανάπτυξης. Αν αποτύχει, η μεγάλη αποτίμηση της εξαγοράς και το πρόσθετο χρηματοοικονομικό βάρος μπορεί να μετατραπούν σε πρόβλημα.

Για τον Sir Στέλιο, όμως, υπάρχει ήδη μία σημαντική επιχειρηματική δικαίωση. Τριάντα ένα χρόνια μετά την ίδρυση της easyJet, η εταιρεία που ξεκίνησε με την ιδέα των φθηνών ευρωπαϊκών πτήσεων αποτιμάται σε 5,7 δισ. λίρες, διαθέτει περίπου 356 αεροσκάφη και προσελκύει έναν από τους μεγαλύτερους επενδυτικούς ομίλους του κόσμου.

Και ο άνθρωπος που τη δημιούργησε όχι μόνο βρίσκεται ακόμη εκεί. Παραμένει μέτοχος, κρατά το brand και μπαίνει μαζί της στο επόμενο κεφάλαιο. Αν αυτός ήταν ένας επιχειρηματικός «εμφύλιος», τότε ο Sir Στέλιος Χατζηιωάννου μπορεί δικαιολογημένα να αισθάνεται ότι βγαίνει από αυτόν δικαιωμένος.